Tilkynningar

Fræðsla

Um Vöruvaktina

✔️ Athuga hvort hjálmurinn sé CE merktur

✔️ Staðfesta að reiðhjólahjálmar uppfylla staðall EN 1078  og/eða EN 1080 fyrir ung börn

✔️ Staðfesta að skíðahjálmar uppfylli staðall EN 1077 

✔️ Kynna sér líftíma hjálma, algengt er að líftími þeirra er 3-5 ár frá framleiðsludegi en það er mismunandi eftir framleiðendum. 

✔️ Mikilvægt er að kynna sér leiðbeiningar framleiðenda

Algengasta frávikið var að hjálmar voru of gamlir. Það er hægt að sjá framleiðsluár og mánuð í hjálminum. Framleiðandi gefur upp líftíma í leiðbeiningum. Yfirleitt er líftími þrjú til fimm ár frá framleiðsludegi. Neytendur eru hvattir til að kynna sér líftíma hjálma og endurnýja þá þegar honum lýkur.

Önnur frávik vörðuðu einkum merkingar og fylgigögn. Í tíu tilvikum vantaði tilvísanir í viðeigandi reglugerðir eða merkingar voru ábótavant. Þá vantaði samræmisyfirlýsingu í fjórum tilvikum, en hún staðfestir að varan uppfylli allar viðeigandi reglur, staðla og lög sem gilda um hana.

Athugunin leiddi jafnframt í ljós annmarka á upplýsingagjöf í vefverslunum. Mikilvægt er að neytendur hafi aðgang að sömu upplýsingum við netkaup og í hefðbundnum verslunum, þar á meðal um stærð, CE-merkingu, framleiðanda, tegund og samræmisyfirlýsingu.

HMS hefur lokið athugun á skíða- og reiðhjólahjálmum. Niðurstöður sýna að 36% þeirra hjálma sem skoðaðir voru uppfylltu ekki gildandi kröfur um öryggi, merkingar og upplýsingagjöf.

Samtals voru 44 hjálmar teknir til skoðunar. Af þeim reyndust 16 ekki standast kröfur. Skíðahjálmar komu almennt vel út úr athuguninni, en tvo af 17 þurfti að skoða nánar. Um helmingur þeirra 27 reiðhjólahjálma sem skoðaðir voru uppfylltu kröfur. Allir þeir aðilar sem tóku þátt í úttektinni brugðust strax við og fjarlægðu úr sölu þá hjálma sem ekki stóðust kröfur.

HMS leggur áherslu á að hjálmar séu rétt valdir og passi vel. Mælt er með að máta hjálm áður en hann er keyptur, þegar þess er kostur. Niðurstöðurnar undirstrika mikilvægi þess að framleiðendur og seljendur fylgi reglum og að neytendur séu vel upplýstir við val á hlífðarbúnaði.

Um þriðjungur hjálma uppfylltu ekki kröfur í úttekt HMS

Við kaup á hleðslutæki fyrir síma þarf að passa að

það sé ætlað símanum sem á að hlaða

það henti tækinu með tilliti til spennu (V), straums (A) og afls (W)

snúran passi við tækið, til dæmis USB-C eða Lightning

snúran sé ætluð til hleðslu en ekki eingöngu gagnaflutnings

búnaðurinn sé frá traustum framleiðanda eða söluaðila

velja vottaðan búnað þar sem það á við

fylgja alltaf leiðbeiningum framleiðanda

Til að draga úr brunahættu við hleðslu farsíma: 

Ekki hlaða síma þegar allir eru sofandi eða enginn er til staðar.

Hafðu símann og hleðslubúnað á flötu, óbrennanlegu undirlagi meðan á hleðslu stendur.

Ekki hafa brennanleg efni nálægt, svo sem sængurföt, púða, sófa eða gardínur.

Ekki breiða yfir síma, hleðslutæki eða snúru meðan hlaðið er.

Ekki nota skemmdan hleðslubúnað, til dæmis rifna snúru, brotið tengi eða hleðslutæki sem hitnar óeðlilega mikið.

Hættu notkun strax ef sími, hleðslutæki eða snúra ofhitnar, gefur frá sér óvenjulega lykt eða sýnir önnur merki um bilun.

Gott er að hlaða í rými þar sem reykskynjari er til staðar.

Mikilvægt er að velja hleðslutæki og hleðslusnúrur sem henta símanum og nota búnaðinn samkvæmt leiðbeiningum framleiðanda. Best er að nota hleðslutæki og snúru sem fylgdu símanum eða sambærilegan búnað sem er sérstaklega ætlaður viðkomandi tæki. Rangur eða lélegur hleðslubúnaður getur valdið hægri hleðslu, ofhitnun, skemmdum á tæki og í versta falli aukinni brunahættu.

Veldu líka hleðslutæki sem er CE-merkt. CE-merkið merkir að framleiðandi lýsir því yfir að varan uppfylli viðeigandi evrópskar kröfur um öryggi, heilsu og umhverfisvernd. Það er þó ekki gæðastimpill eitt og sér, svo áfram skiptir máli að kaupa frá traustum aðila og velja hleðslutæki sem er rétt fyrir tækið.

Hleðslutæki og hleðslusnúrur fyrir síma

Með þessum breytingum eru gerðar skýrari kröfur til rafhlaðna, varnir gegn fallskemmdum, rispum, ryki og vatni. Rafhlöður þurfa að þola að minnsta kosti 800 hleðslulotur og halda eftir það að lágmarki 80% af upphaflegri afkastagetu sinni. Slíkar kröfur eiga að stuðla að því að tæki endist lengur án þess að afköst rafhlöðu rýrni verulega á skömmum tíma.

Reglurnar leggja jafnframt aukna áherslu á viðgerðarhæfni. Framleiðendum verður gert að útvega tiltekna varahluti innan 5–10 virkra daga og halda þeim tiltækum í að minnsta kosti sjö ár eftir að sala viðkomandi vörulínu lýkur á ESB-markaði. Þá er einnig gerð krafa um að notendur og viðgerðaraðilar hafi lengri aðgang að nauðsynlegum hugbúnaðaruppfærslum, meðal annars fyrir stýrikerfi, í að minnsta kosti fimm ár frá því að síðasta eintak viðkomandi gerðar er selt. Með  þessum breytingum á regluverki er meðal annars leitast við að draga úr skemmdum í daglegri notkun og auka endingartíma varanna. 

Markmiðið með þessum nýju kröfum er fyrst og fremst að lengja líftíma tækja, draga úr umhverfisárhifum og stuðla að sjáfbærari neyslu. 

Nýjar reglur Evrópusambandsins um visthönnun fyrir farsíma, þráðlausa síma og spjaldtölvur eiga að stuðla að endingarbetri og viðgerðavænni vörum. Nýju visthönnunarkröfurnar eru liður í víðtækari stefnu Evrópusambandsins um að efla hringrásarhagkerfi, minnka raftækjaúrgang og stuðla að því að vörur séu hannaðar með lengri notkun í huga.

Nýjar kröfur ESB um visthönnun fyrir farsíma og spjaldtölvur 

Ein stærsta nýjungin er að í fyrsta sinn verður skylt að birta sérstaka viðgerðarhæfiflokk á merkimiða fyrir þessar vörur. Viðgerðarhæfi verður gefin á bilinu A til E, þar sem A táknar að vara sé mjög viðgerðavæn en E að hún sé síður hentug til viðgerða. Þessi upplýsingagjöf á að hjálpa neytendum að átta sig betur á því hversu auðvelt sé að gera við tækið og lengja þar með líftíma þess.

Neytendur ættu kanna m.a. eftirfarandi atriði fyrir kaup á farsímum og spjaldtölvum

Orkunýtniflokkur– segir til um orkunýtni símans.

Rafhlöðuendingu – hversu lengi síminn endist á einni hleðslu.

Endingareiginleika – til dæmis þol gegn falli, vatni og ryki.

Viðgerðarhæfi – hversu auðvelt er að gera við símann og fá varahluti.

Líftíma rafhlöðu – hversu margar hleðslulotur rafhlaðan þolir áður en afköst skerðast

CE merking- Farsímar og spjaldtölvur eiga að vera CE merktar vörur

Evrópusambandið hefur innleitt nýjar reglur um orkumerkingar fyrir snjallsíma og spjaldtölvur með það að markmiði að veita neytendum skýrari og gagnlegri upplýsingar við kaup. Með nýju merkingunum verður auðveldara að bera saman tæki og meta ekki aðeins orkunýtni heldur einnig endingu og viðgerðarmöguleika.

Samkvæmt reglunum þurfa snjallsímar og spjaldtölvur að bera upplýsingar um orkunýtni, endingartíma rafhlöðu og mótstöðu gegn ryki, vatni og hnjaski vegna falls. Með þessu fá neytendur betri yfirsýn yfir helstu eiginleika tækjanna áður en ákvörðun er tekin um kaup.

Nýju orkumerkingarnar eru því ekki aðeins ætlaðar til að upplýsa um orkunotkun, heldur einnig til að varpa ljósi á gæði, endingu og viðgerðarhæfi. Þær eru hluti af stærri aðgerðum Evrópusambandsins til að draga úr raftækjaúrgangi, efla hringrásarhagkerfi og stuðla að sjálfbærari neyslu í Evrópu.

Orkumerkingar og viðgerðarhæfi 
snjallsíma og spjaldtölva

Árið 2025 var metár í tilkynningum um hættulegar vörur og voru að meðaltali um 100 tilkynningar um hættulegar vörur birtar í  Safety Gate gáttinni á viku. Þetta kemur fram í skýrslu sem Evrópusambandið gaf út á dögunum um tilkynningar í Safety Gate fyrir árið 2025. Safety Gate er sameiginleg evrópskt tilkynningagátt um hættulegar vörur.

Alls voru 4.671 tilkynningar um hættulegar vörur birtar í gáttinni á síðasta ári og 5.795 aðgerðir um framkvæmdir í kjölfarið á birtum tilkynningum skráðar. Í því samhengi er rétt að geta þess að ef eitt ríki sendir inn tilkynningu um hættulega vöru, þurfa önnur ríki innan Evrópu að grípa til viðeigandi ráðstafana innan síns yfirráðasvæðis ef sama vara fyrirfinnst þar. Markmið með upplýsingagáttinni er að tryggja skilvirkt upplýsingaflæði milli ríkja í Evrópu um hættulegar vörur á markaði og stuðla að skjótum, samhæfðum viðbrögðum markaðseftirlitsyfirvalda, til þess að koma megi í veg fyrir eða takmarka að vörur sem metnar hafa verið hættulegar haldi áfram í dreifingu eða notkun á EES-svæðinu.

Snyrtivörur og leikföng efst á lista yfir hættulegar vörur

Lang flestar tilkynningar í Safety Gate árið 2025 voru vegna snyrtivara, líkt og árið 2024. Þar á eftir komu tilkynningar vegna leikfanga, rafmagnsvara og raftækja. Efnaáhætta var sá áhættuflokkur sem var algengastur í tilkynningum um hættulegar vörur. Í skýrslunni segir að það endurspegli jafnframt mikinn fjölda tilkynninga um snyrtivörur. Stór hluti efnaáhættu tengdist efninu BMHCA (Lilial), sem hefur verið bannað í ESB frá því í mars 2022 vegna hættu á skaðlegra áhrifa á húð og krabbameini. Efnahætta tengdist einnig tilkynningum um vörur í öðrum flokkum. Það átti t.d. við um þalöt í plastleikföngum og efni á borð við blý og SCCP efnis í rafbúnaði og köplum. Þessi efni geta haft skaðleg áhrif bæði á heilsu og umhverfi.

Þótt flestar tilkynningar um hættulegar vörur hafi verið vegna snyrtivara þá voru flestar skráðar aðgerðir í kjölfar birtra tilkynninga um vörur sem fundust í fleiri en einu landi tengdar innköllunum á ökutækjum. Það bendir til þess að innköllunarferli í þeim geira séu vel skipulögð og að sömu tegundir ökutækja séu seldar víða innan Evrópu.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun er tengiliður fyrir Safety Gate á Íslandi og annast samskipti við stofnanir innan Evrópu og önnur EES-ríki vegna tilkynninga og viðbragða. 

Íslensk stjórnvöld sendu fimm tilkynningar um hættulegar vörur til birtingar í Safety Gate og fylgdu eftir 24 málum vegna annarra birtra tilkynninga.

Hér má sjá yfirlit yfir tilkynningar í Safety Gate í öllum ríkjum Evrópu.

Vöruvaktin – íslensk upplýsingasíða fyrir neytendur

Sérstök athygli er vakin á því að ef stjórnvöld telja að tilkynningar í Safety Gate taki til vara sem eru í dreifingu hérlendis birta þau tilkynningar vegna þeirra á Vöruvaktinni. Vöruvaktin er upplýsingasíða sem er tileinkuð tilkynningum og fræðslu um vöruöryggi fyrir neytendur hérlendis. Að henni standa þau stjórnvöld sem sinna markaðseftirliti með vörum á Íslandi. Í því samhengi er rétt að hafa í huga að vel upplýstir neytendur gegna lykilhlutverki við að stuðla að öruggum markaði með því að senda inn ábendingar til  markaðseftirlitsstjórnvalda ef grunur er um hættulega vörur eða vörur í umferð sem uppfylla ekki kröfur. Hægt er að senda inn slíkar ábendingar í gegnum Vöruvaktina.

Árið 2025 var metár í tilkynningum um hættulegar vörur í Safety Gate

Þetta þarf að hafa í huga við kaup og ísetningu glugga

Yfirlýsing um nothæfi sé til staðar og sýni að glugginn uppfylli íslenskar kröfur

Glugginn hafi ekki blotnað eða dregið í sig raka í geymslu eða flutningi

Uppsetning sé samkvæmt leiðbeiningum framleiðanda

Notaðar séu viðurkenndar aðferðir og efni við þéttingu gluggans við mannvirkið

Nánari upplýsingar um CE-merkingar byggingarvara má finna á hms.is/byggingarvorur

Ef þú ert að kaupa glugga sem á að fara í útvegg á Íslandi þarf hann ekki aðeins að vera CE-merktur, heldur einnig að uppfylla kröfur íslenskrar byggingarreglugerðar.

Þegar gluggar eru skoðaðir á að fylgja þeim skjal sem kallast yfirlýsing um nothæfi (Declaration of Performance – DoP ). Þar koma fram upplýsingar um eiginleika gluggans og í hvað hann hentar. Þetta hjálpar við að bera saman glugga frá mismunandi framleiðendum.

Einn mikilvægasti eiginleikinn fyrir íslenskar aðstæður er slagregnsþol, sem segir til um hversu vel glugginn þolir rigningu og vind. Gluggar sem eru notaðir í byggingar á Íslandi eiga að þola að minnsta kosti 1100 Pa í prófunarálag.

Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir því að CE-merking segir ekki til um gæði gluggans, heldur tryggir að hann hafi verið prófaður á staðlaðan hátt og að upplýsingar um eiginleika hans séu til staðar.

Ef grunur vaknar um að gluggar á markaði uppfylli ekki lagakröfur á að tilkynna það til Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar.

Þegar gluggar eru afhentir á verkstað hafa þeir ákveðna eiginleika sem þarf að vernda.
Timburgluggar mega til dæmis ekki liggja óvarðir úti í marga daga eða vikur. Þeir þurfa að vera huldir, fá loftun og vera varðir gegn raka. Ef gluggi er settur í hús þar sem rakastig er of hátt getur það stytt endingartíma hans og valdið skemmdum á húsinu.

Ertu að kaupa glugga?

Áður en sólgleraugu eru keypt er gott að kanna eftirfarandi:

Eru sólgleraugun CE merkt?
CE merking gefur til kynna að varan eigi að uppfylla kröfur sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu.

Kemur fram hvaða síuflokkur er á gleraugunum?
Síuflokkur, oft merktur sem CAT 1–4, segir til um hversu dökk glerin eru og hversu mikla birtu þau draga úr. Flokkarnir eru frá CAT 1 upp í CAT 4. Algengast er að sólgleraugu séu í flokki 2 eða 3 en flokkur 4 hentar ekki við akstur. Ef gleraugu í CAT 4 eru ekki merkt með skýrri aðvörun getur það skapað hættu fyrir notendur.

Er UV vörn tilgreind?
UV vörn hjálpar til við að vernda augun gegn skaðlegum útfjólubláum geislum sólar.

Eru aðvaranir til staðar?
Þetta á sérstaklega við um mjög dökk sólgleraugu. Gleraugu í CAT 4 henta ekki við akstur.

Fylgja leiðbeiningar eða upplýsingar með vörunni?
Neytendur eiga að geta séð hvernig nota á vöruna á öruggan hátt.

Ekki treysta eingöngu á útlitið.
Sólgleraugu geta litið vel út án þess að nauðsynlegar merkingar og upplýsingar séu í lagi.

Húsnæðis- og Mannvirkjastofnun (HMS)

HMS skoðaði nýlega 105 pör af sólgleraugum sem seld eru á Íslandi. Markmiðið var að kanna hvort gleraugun væru rétt merkt og hvort nauðsynlegar upplýsingar fylgdu vörunum.

Það þýðir að rúmlega helmingur varanna uppfyllti ekki kröfur. Helstu athugasemdir sneru að vöntun á merkingum, upplýsingum um síuflokka og nauðsynlegum aðvörunum. Síuflokkar segja til um hversu dökk sólgleraugun eru og hversu mikla birtu þau draga úr. Sérstaklega er mikilvægt að neytendur þekki síuflokkinn, þar sem sólgleraugu í flokki CAT 4 eru mjög dökk og henta ekki til aksturs.

HMS hvetur neytendur til að kanna merkingar og fylgigögn áður en sólgleraugu eru keypt. Framleiðendur, innflytjendur og söluaðilar bera ábyrgð á því að vörur séu rétt merktar og að nauðsynlegar upplýsingar fylgi þeim áður en þær fara í sölu.

Að lokum þakkar HMS starfsfólki verslana fyrir góðar móttökur meðan á eftirlitinu stóð.

Um helmingur skoðaðra sólgleraugna uppfyllti ekki kröfur

Nýjar fréttir og fræðsla

Um þriðjungur hjálma uppfylltu ekki kröfur í úttekt HMS

Hleðslutæki og hleðslusnúrur fyrir síma

Nýjar kröfur ESB um visthönnun fyrir farsíma og spjaldtölvur

Orkumerkingar og viðgerðarhæfi snjallsíma og spjaldtölva

Árið 2025 var metár í tilkynningum um hættulegar vörur í Safety Gate

Ertu að kaupa glugga?