Tilkynningar

Fræðsla

Um Vöruvaktina

Þegar um barnavörur er að ræða geta afleiðingarnar verið sérstaklega alvarlegar. Ábyrgir framleiðendur grípa til innköllunar um leið og í ljós kemur að vara geti valdið barni skaða. Markmiðið er að koma í veg fyrir slys áður en þau verða.

Sama gildir um bíla. Bílar eru aðeins innkallaðir þegar öryggisgalli hefur komið í ljós sem getur skapað hættu fyrir ökumenn, farþega eða aðra vegfarendur. Viðgerðir vegna innköllunar eru framkvæmdar á kostnað framleiðanda og mikilvægt er að eigendur bregðist við sem fyrst.

Þótt aðeins hluti framleiddra eintaka sé hugsanlega gallaður breytir það ekki alvarleika málsins. Þegar vara er innkölluð er oft ekki hægt að sjá með berum augum hvort tiltekið eintak sé öruggt eða ekki. Þess vegna er mikilvægt að bregðast við öllum innköllunum samkvæmt leiðbeiningum framleiðanda eða seljanda. 

Spurningin er einföld: Er áhættan þess virði þegar öryggi þitt eða barna þinna er í húfi?

Að bíða og sjá getur haft alvarlegar afleiðingar. Enginn ætti að þurfa að upplifa slys sem hefði verið hægt að koma í veg fyrir með því að bregðast við innköllun í tæka tíð.

Húsnæðis- mannvirkja og skipulagsstofnun (HMS) vill árétta mikilvægi þess að neytendur bregðist tafarlaust við þegar vara er innkölluð.

Vara er ekki innkölluð nema hún sé talin hættuleg eða geti skapað hættu á slysum. Ef hægt er að bregðast við með vægari úrræðum, svo sem að stöðva sölu vörunnar, er það gert. Innköllun er því aðeins beitt þegar nauðsynlegt þykir að ná vörunni úr umferð eða tryggja að hún verði lagfærð.

HMS hvetur neytendur til að líta aldrei á innköllun sem formsatriði. Ef þú kemst að því að vara sem þú átt hefur verið innkölluð skaltu fylgja leiðbeiningum framleiðanda eða seljanda án tafar, skila vörunni, láta gera við hana eða farga henni ef það á við.

Innkallanir - ekki bíða og sjá

Áfengi sem keypt er í umbúðum frá framleiðanda er ávallt merkt með því magni sem í umbúðunum er. Þetta á við um flöskur, dósir og plastpoka í pappakassa svo eitthvað sé nefnt.

Þegar verið er að selja áfengi á vínveitingastöðum þar sem það er ekki afgreitt í umbúðum frá framleiðandi þá þarf að nota aðrar aðferðir til að mæla magnið sem selt er. Hérlendis er dropin dýr og því best fyrir bæði kaupanda og seljanda að rétt magn sé afgreitt.

Sterkt áfengi er yfirleitt mælt með svokölluðum sjússamælum og er í dag heimilt að hafa sjússinn 2 cl. eða 3. cl. en það þarf að koma skýrt fram hvort er verið að selja. Bjór af krana á að selja í glösum sem eru merkt með því magni sem verið er að selja. Sama á við sölu á léttvíni í glösum, glasið á að vera merkt með magninu eða nota skal sérstakt viðmiðunarmál til að mæla vínið áður en því er helt í glasið. Mælt magn á að vera augljóst kaupanda.

Það sama gildir um allar þessar mæliaðferðir að mælibúnaðurinn á að vera CE-merktur og því framleiddur til að uppfylla nákvæmniskröfur. Með þessu á neytandinn að geta treyst því að verið er að selja honum það magn sem er auglýst og að rétt sé staðið að mælingu á því.

HMS fer með eftirlit með mælabúnaði og fer reglulega og skoðar hvernig staðið er að mælingu við sölu á áfengi. Það er þó eingöngu um úrtaks skoðanir að ræða.

Því miður koma upp tilvik þar sem ekki er rétt staðið að þessum málum. HMS hvetur því neytendur til að láta stofnunina vita ef þeir verða varir við að áfengi sé ekki mælt eða afgreitt með réttum hætti. Hægt er að senda ábendingu í gegnum Vöruvaktina.

Mæling á magni áfengis við sölu

Það er víða sem vogir koma við sögu í okkar daglegu lífi. Til gamans má nefna það að eitt að því fyrsta sem við flest upplifðum þegar við fæddumst var að við vorum látin á vog og vigtuð. Hvað er barnið þungt?

Vogir eru notaðar til margvíslegra nota og því mismiklar kröfur gerðar til gæða þeirra eftir notkunarsviði. Hérlendis eru gerðar sambærilegar kröfur til voga sem notaðar eru í viðskiptalegum tilgangi og almennt eru gerðar á evrópska efnahagsvæðinu. Nákvæmnin þarf að vera innan vissra marka og síðan þarf að fylgjast með því reglulega að vogin sé að vinna innan þeirra marka.

Þegar við förum út í búð að versla í matinn þá er í dag yfirleitt búið að vigta þær vörur sem við erum að kaupa annars staðar en í versluninni. Þær vogir sem notaðar eru til að staðfesta magn vörunnar sem við erum að kaupa eru yfirleitt prófaðar reglulega. Eins eru þær vogir sem við sjáum í verslunum prófaðar og löggiltar reglulega þar á meðal sjálfafgreiðslukassar í verslunum sem yfirleitt eru með tvær vogir. Eina sem við vigtum vöruna á og eins er tékkvog sem staðfestir að rétt vara hafi verið skönnuð eða viktuð.

Þegar þessar vogir eru prófaðar hérlendis er það gert af fyrirtækjum sem starfa í umboði HMS og hafa til þess faggildingu. Eftir prófun er vogin löggilt ef hún er innan þeirra marka sem miðað er við og settur er á hana miði sem sýnir hversu lengi sú löggilding gildir. Ef að komið er fram yfir gildistíma löggildingarinnar er í raun ólöglegt að nota þá vog til að stunda viðskipti með.

Næst þegar þú setur epli á vog í búðinni, notar sjálfsafgreiðslukassa eða sérð verð miðað við kílóverð,  þá veistu að á bak við töluna er heilmikið eftirlit, nákvæmni og öryggi.

Vogir í daglegu lífi

Áður en sólgleraugu eru keypt er gott að kanna eftirfarandi:

Eru sólgleraugun CE merkt?
CE merking gefur til kynna að varan eigi að uppfylla kröfur sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu.

Kemur fram hvaða síuflokkur er á gleraugunum?
Síuflokkur, oft merktur sem CAT 1–4, segir til um hversu dökk glerin eru og hversu mikla birtu þau draga úr. Flokkarnir eru frá CAT 1 upp í CAT 4. Algengast er að sólgleraugu séu í flokki 2 eða 3 en flokkur 4 hentar ekki við akstur. Ef gleraugu í CAT 4 eru ekki merkt með skýrri aðvörun getur það skapað hættu fyrir notendur.

Er UV vörn tilgreind?
UV vörn hjálpar til við að vernda augun gegn skaðlegum útfjólubláum geislum sólar.

Eru aðvaranir til staðar?
Þetta á sérstaklega við um mjög dökk sólgleraugu. Gleraugu í CAT 4 henta ekki við akstur.

Fylgja leiðbeiningar eða upplýsingar með vörunni?
Neytendur eiga að geta séð hvernig nota á vöruna á öruggan hátt.

Ekki treysta eingöngu á útlitið.
Sólgleraugu geta litið vel út án þess að nauðsynlegar merkingar og upplýsingar séu í lagi.

HMS skoðaði nýlega 105 pör af sólgleraugum sem seld eru á Íslandi. Markmiðið var að kanna hvort gleraugun væru rétt merkt og hvort nauðsynlegar upplýsingar fylgdu vörunum.

Það þýðir að rúmlega helmingur varanna uppfyllti ekki kröfur. Helstu athugasemdir sneru að vöntun á merkingum, upplýsingum um síuflokka og nauðsynlegum aðvörunum. Síuflokkar segja til um hversu dökk sólgleraugun eru og hversu mikla birtu þau draga úr. Sérstaklega er mikilvægt að neytendur þekki síuflokkinn, þar sem sólgleraugu í flokki CAT 4 eru mjög dökk og henta ekki til aksturs.

HMS hvetur neytendur til að kanna merkingar og fylgigögn áður en sólgleraugu eru keypt. Framleiðendur, innflytjendur og söluaðilar bera ábyrgð á því að vörur séu rétt merktar og að nauðsynlegar upplýsingar fylgi þeim áður en þær fara í sölu.

Að lokum þakkar HMS starfsfólki verslana fyrir góðar móttökur meðan á eftirlitinu stóð.

Um helmingur skoðaðra sólgleraugna uppfyllti ekki kröfur

✔️ Athuga hvort hjálmurinn sé CE merktur

✔️ Staðfesta að reiðhjólahjálmar uppfylla staðall EN 1078  og/eða EN 1080 fyrir ung börn

✔️ Staðfesta að skíðahjálmar uppfylli staðall EN 1077 

✔️ Kynna sér líftíma hjálma, algengt er að líftími þeirra er 3-5 ár frá framleiðsludegi en það er mismunandi eftir framleiðendum. 

✔️ Mikilvægt er að kynna sér leiðbeiningar framleiðenda

Algengasta frávikið var að hjálmar voru of gamlir. Það er hægt að sjá framleiðsluár og mánuð í hjálminum. Framleiðandi gefur upp líftíma í leiðbeiningum. Yfirleitt er líftími þrjú til fimm ár frá framleiðsludegi. Neytendur eru hvattir til að kynna sér líftíma hjálma og endurnýja þá þegar honum lýkur.

Önnur frávik vörðuðu einkum merkingar og fylgigögn. Í tíu tilvikum vantaði tilvísanir í viðeigandi reglugerðir eða merkingar voru ábótavant. Þá vantaði samræmisyfirlýsingu í fjórum tilvikum, en hún staðfestir að varan uppfylli allar viðeigandi reglur, staðla og lög sem gilda um hana.

Athugunin leiddi jafnframt í ljós annmarka á upplýsingagjöf í vefverslunum. Mikilvægt er að neytendur hafi aðgang að sömu upplýsingum við netkaup og í hefðbundnum verslunum, þar á meðal um stærð, CE-merkingu, framleiðanda, tegund og samræmisyfirlýsingu.

HMS hefur lokið athugun á skíða- og reiðhjólahjálmum. Niðurstöður sýna að 36% þeirra hjálma sem skoðaðir voru uppfylltu ekki gildandi kröfur um öryggi, merkingar og upplýsingagjöf.

Samtals voru 44 hjálmar teknir til skoðunar. Af þeim reyndust 16 ekki standast kröfur. Skíðahjálmar komu almennt vel út úr athuguninni, en tvo af 17 þurfti að skoða nánar. Um helmingur þeirra 27 reiðhjólahjálma sem skoðaðir voru uppfylltu kröfur. Allir þeir aðilar sem tóku þátt í úttektinni brugðust strax við og fjarlægðu úr sölu þá hjálma sem ekki stóðust kröfur.

HMS leggur áherslu á að hjálmar séu rétt valdir og passi vel. Mælt er með að máta hjálm áður en hann er keyptur, þegar þess er kostur. Niðurstöðurnar undirstrika mikilvægi þess að framleiðendur og seljendur fylgi reglum og að neytendur séu vel upplýstir við val á hlífðarbúnaði.

Um þriðjungur hjálma uppfylltu ekki kröfur í úttekt HMS

Við kaup á hleðslutæki fyrir síma þarf að passa að

það sé ætlað símanum sem á að hlaða

það henti tækinu með tilliti til spennu (V), straums (A) og afls (W)

snúran passi við tækið, til dæmis USB-C eða Lightning

snúran sé ætluð til hleðslu en ekki eingöngu gagnaflutnings

búnaðurinn sé frá traustum framleiðanda eða söluaðila

velja vottaðan búnað þar sem það á við

fylgja alltaf leiðbeiningum framleiðanda

Til að draga úr brunahættu við hleðslu farsíma: 

Ekki hlaða síma þegar allir eru sofandi eða enginn er til staðar.

Hafðu símann og hleðslubúnað á flötu, óbrennanlegu undirlagi meðan á hleðslu stendur.

Ekki hafa brennanleg efni nálægt, svo sem sængurföt, púða, sófa eða gardínur.

Ekki breiða yfir síma, hleðslutæki eða snúru meðan hlaðið er.

Ekki nota skemmdan hleðslubúnað, til dæmis rifna snúru, brotið tengi eða hleðslutæki sem hitnar óeðlilega mikið.

Hættu notkun strax ef sími, hleðslutæki eða snúra ofhitnar, gefur frá sér óvenjulega lykt eða sýnir önnur merki um bilun.

Gott er að hlaða í rými þar sem reykskynjari er til staðar.

Mikilvægt er að velja hleðslutæki og hleðslusnúrur sem henta símanum og nota búnaðinn samkvæmt leiðbeiningum framleiðanda. Best er að nota hleðslutæki og snúru sem fylgdu símanum eða sambærilegan búnað sem er sérstaklega ætlaður viðkomandi tæki. Rangur eða lélegur hleðslubúnaður getur valdið hægri hleðslu, ofhitnun, skemmdum á tæki og í versta falli aukinni brunahættu.

Veldu líka hleðslutæki sem er CE-merkt. CE-merkið merkir að framleiðandi lýsir því yfir að varan uppfylli viðeigandi evrópskar kröfur um öryggi, heilsu og umhverfisvernd. Það er þó ekki gæðastimpill eitt og sér, svo áfram skiptir máli að kaupa frá traustum aðila og velja hleðslutæki sem er rétt fyrir tækið.

Hleðslutæki og hleðslusnúrur fyrir síma

Ljóst er að ekki er hægt að meta hvort endurskinsmerki uppfylli öryggiskröfur með því einu að horfa á þau. Þess vegna hvílir rík skylda á framleiðendum, innflytjendum, dreifingaraðilum og söluaðilum að tryggja að merkin uppfylli allar öryggiskröfur.

Því hvetur HMS fólk að skoða vel upplýsingarnar sem gefnar eru á merkinu, umbúðum eða upplýsingablaði sem fylgir þeim. Það er mjög áríðandi að allar tilskildar merkingar og leiðbeiningar um notkun komi greinilega fram. Á merkingunum sést hvort að endurskinsmerkið hafi verið prófað og virki eins og það á að virka. Endurskinsmerki eiga að vera CE-merkt og uppfylla staðal EN 17353 eða ÍST EN 17535.

Á vef samgöngustofu er einnig hægt að finna gagnlegar upplýsingar um endurskinsmerki.

Endurskinsmerki sem ekki standast kröfur geta skapað falskt öryggi. Viðurkennd merki gera einstakling sýnilegan fyrir ökumann með lágu ljósin í allt að 125 metra fjarlægð. Merki sem ekki uppfylla staðalinn gera hann hins vegar ekki sýnilegan fyrr en í aðeins 30 metra fjarlægð, munurinn getur ráðið úrslitum.

Ábendingum um endurskinsmerki sem grunur leikur á að uppfylli ekki kröfur má koma á framfæri við HMS í gegnum heimasíðuna: www.voruvaktin.is

Húsnæðis- og Mannvirkjastofnun (HMS)

Húsnæðis- mannvirkja- og skipulagsstofnun (HMS) hvetur alla vegfarendur til að nota endurskinsmerki nú þegar dagarnir styttast og skólarnir hafa byrjað. Börn eru sérstaklega viðkvæmur hópur í umferðinni og rétt notkun endurskinsmerkja getur skilið á milli lífs og dauða.

HMS hvetur fólk til að skoða vel merkingar á vörunni eða umbúðum.

Endurskinsmerki eiga að vera CE-merkt og með staðalsnúmerinu EN 17353. Slík merking táknar að framleiðandinn hafi látið prófa vöruna og staðfesti það öryggi sem ætlast er til.